ABŞ-ın Suriyada SDQ-yə (Suriya Demokratik Qüvvələri) münasibəti Vaşinqtonun “maraq mərkəzli” və etibarsız xarici siyasətini bir daha açıq şəkildə ortaya qoydu. İllərlə sahədə istifadə etdiyi, silahlandırdığı və “müttəfiq” elan etdiyi strukturu maraq balansı dəyişən kimi bir anda silən ABŞ, bölgədə kimlə əməkdaşlıq edirsə etsin, heç vaxt uzunmüddətli tərəfdaşlıq qurmadığını bir daha nümayiş etdirdi.
Suriyada SDQ ilə Şam rəhbərliyi arasında elan edilən atəşkəs və ardınca baş verən proseslər ABŞ-ın bölgədəki klassik siyasətini yenidən üzə çıxardı. Uzun illər silah, maliyyə və siyasi dəstək verdiyi SDQ-ni sahədə istifadə edən Vaşinqton administrasiyası maraq balansı dəyişən kimi bu qurumu faktiki olaraq taleyin ümidinə buraxdı.
ABŞ-ın Suriya üzrə xüsusi nümayəndəsi Tom Barakın “SDQ-nin missiyası başa çatdı” açıqlaması və Trampın “artıq ehtiyac qalmayıb” mesajı Vaşinqtonun bu təşkilatla yollarını ayırmaq qərarını rəsmiləşdirdi. Barak açıq şəkildə bildirdi ki, bundan sonra Şam rəhbərliyi ilə işləyəcəklər, ABŞ bölgədə uzunmüddətli hərbi mövcudluq istəmir və SDQ-nin İŞİD-lə mübarizədəki rolu sona çatıb.
Bu açıqlamalardan dərhal sonra SDQ ilə Suriya ordusu arasında elan edilmiş atəşkəs prosesi də böhran yaşadı. SDQ-nin Əl-Yarubiyyə bölgəsində kamikadze PUA-larla hücum həyata keçirməsi atəşkəsin faktiki olaraq pozulmasına səbəb oldu. Şam rəhbərliyi hücum nəticəsində hərbçilərin itki verdiyini açıqladı. Buna baxmayaraq, ABŞ-dan SDQ-nin lehinə hər hansı konkret dəstək gəlmədi.
Trampın mətbuat konfransında səsləndirdiyi fikirlər isə ABŞ-ın mövqeyini açıq şəkildə ortaya qoydu. Tramp kürd qruplarına “çox böyük məbləğdə pullar ödənildiyini” və verilən dəstəyin “ABŞ üçün deyil, daha çox onların özləri üçün” edildiyini deyərək, bu dəstəyin artıq sona çatdığının mesajını verdi.
ABŞ-ın Dəyişməyən Siyasəti: İstifadə Et, İşin Bitəndə Tərk Et
Ortaya çıxan mənzərə ABŞ-ın bölgə siyasətində yeni deyil, əksinə, yaxşı tanınan bir ssenarinin təkrarından ibarətdir. İraqda, Əfqanıstanda və digər bölgələrdə olduğu kimi, Vaşinqton sahədə işinə yarayan qrupları “müttəfiq” elan edir, işi bitəndə isə onları bir gecənin içində kənara atır.
SDQ nümunəsi ABŞ-a güvənməyin necə bir siyasi dalana sürüklədiyini bir daha göstərdi. Dünən “əvəzolunmaz tərəfdaş” adlandırılan qurum bu gün “yük” kimi qiymətləndirilir. ABŞ maraqları dəyişən anda dostluq, həmrəylik və verilən vədlər də mənasını itirir.
Vaşinqtonun “təşkilatla deyil, dövlətlə işləyəcəyik” ifadəsi prinsipsizliyin açıq etirafıdır. Dünən terrorla mübarizə adı altında dəstəklənən struktur bu gün siyasi xərc yaratdığı üçün gözdən çıxarılıb. Bu isə ABŞ-ın bölgədə sabitlik deyil, yalnız öz strateji maraqlarını ön plana çəkdiyini sübut edir.
Nəticə: ABŞ-a Söykənən Hər Kəs Sonda Tək Qalır
Baş verənlər açıq bir həqiqəti yenidən ortaya qoydu: ABŞ-a güvənməyin nəticəsi əksər hallarda yarı yolda buraxılmaqdır. Vaşinqton üçün müttəfiqlik daimi bağ deyil, keçici vasitədir. Maraqlar bitən kimi dəstək kəsilir, sahədəki tərəfdaşlar tək buraxılır.
Bu gün SDQ-nin yaşadığı vəziyyət ABŞ-a bel bağlayan bütün aktorlar üçün ibrətlik nümunədir. Çünki Amerika xarici siyasətində sədaqət deyil, hesab var. Bu səbəbdən ABŞ-ın “müttəfiqliyi” güvən deyil, risk yaradır.
Gəlinən nöqtədə mənzərə aydındır: ABŞ-a güvənməyin bədəli yenə tək qalmaq oldu. Dünən “İŞİD-lə mübarizədə əvəzolunmaz tərəfdaş” adlandırılan SDQ bu gün “artıq ehtiyac yoxdur” deyilərək taleyinə tərk edildi. Bu, İraqda, Əfqanıstanda və daha əvvəl digər bölgələrdə yaşanan ssenarinin eynilə təkrarıdır. Vaşinqton işi bitən kimi sahədəki vasitəçilərini gözünü qırpmadan yarı yolda qoyur.
Tramp administrasiyasının “təşkilatla deyil, dövlətlə işləyəcəyik” yanaşması isə ABŞ-ın prinsipsizliyini və praqmatizmini bir daha ortaya qoyur. Dünən terrorla mübarizə bəhanəsi ilə legitimləşdirilən struktur bu gün siyasi yükə çevrilən kimi dərhal gözdən çıxarılıb. ABŞ bölgədə demokratiya, insan haqları və ya sabitlik deyil, yalnız öz maraqlarını mərkəzə alan siyasət yürütdüyünü bir daha sübut etdi.
Bu baş verənlər bölgədəki aktorlar üçün açıq dərsdir: ABŞ-ın verdiyi vədlər keçicidir, qurduğu ittifaqlar konjonkturaldır. Vaşinqton üçün “müttəfiqlik” anlayışı maraqlar bitənə qədər mövcuddur. Maraqlar bitən kimi dostluq da bitir, dəstək də kəsilir. SDQ nümunəsi ABŞ-a bel bağlayan hər kəsin sonda necə tək buraxıldığının konkret göstəricisi kimi tarixə düşmüşdür.
Nəticə etibarilə ABŞ bölgədə güvəniləcək tərəfdaş deyil; istifadə edib kənara atan, sahədəki aktorları xərcləyən bir güc olduğunu bir daha sübut etmişdir. Bu gün SDQ-yə edilən, sabah maraq toqquşması yaşayan başqa strukturlara da ediləcək. Çünki Vaşinqtonun xarici siyasətində sədaqət yox, maraq əsasdır.
