ABŞ Prezidenti Donald Trampın Qrenlandiyanı satın alma planına dəstək verməyən 8 Avropa ölkəsinə əlavə gömrük rüsumu tətbiq etmək qərarı transatlantik münasibətlərdə yeni bir böhranın başlanğıcı olub. 1 fevral 2026-cı ildə qüvvəyə minəcək bu qərara Avropa paytaxtlarından “Şantaja boyun əyməyəcəyik” və “Suverenlik satılan deyil” cavabları gəlib.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp Vaşinqtonun Qrenlandiyanı satın alma strategiyasına müqavimət göstərən Avropa ölkələrinə qarşı iqtisadi sanksiya kartını işə salıb. Tramp Truth Social sosial media platformasında verdiyi açıqlamada Danimarka, Norveç, İsveç, Fransa, Almaniya, Hollandiya, Finlandiya və Böyük Britaniyadan idxal edilən məhsullara 1 fevral tarixindən etibarən əlavə yüzdə 10 gömrük rüsumu tətbiq olunacağını elan edib.
Tramp sözügedən ölkələrin artıq mövcud tariflərə tabe olduğunu xatırladaraq, ABŞ-nin Qrenlandiyanı satın almasına dair razılaşma əldə olunmadığı təqdirdə bu dərəcənin 1 iyun tarixindən etibarən yüzdə 25-ə qaldırılacağı ilə hədələyib.
Trampın “Qrenlandiya verilənə qədər təzyiq davam edəcək” mesajı Avropada soyuq duş effekti yaradıb. Avropa liderləri bu qərarın beynəlxalq hüquqa və müttəfiqlik ruhuna zidd olduğunu bildirərək sərt bəyanatlarla çıxış ediblər.
AB Komissiyası: “Təhlükəli bir spiral”
Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayen ərazi bütövlüyü və suverenliyin danışıqlar mövzusu ola bilməyəcəyini vurğulayıb. Fon der Lyayen bildirib:
“Gömrük tarifləri transatlantik münasibətlərə zərər vurur və təhlükəli aşağıyönlü spiral riski yaradır. AB Danimarka və Qrenlandiya xalqları ilə tam həmrəylik içindədir. Avropa suverenliyini qorumaq məsələsində birlikdə qalacaq.”
Makron: “Təhdidlər bizi təsirləndirməz”
Fransa Prezidenti Emmanuel Makron qərarı “qəbuledilməz” adlandırıb. Makron deyib:
“Heç bir qorxutma və ya təhdid bizi təsirləndirməyəcək; nə Ukraynada, nə də Qrenlandiyada. Gömrük rüsumu təhdidlərinin bu kontekstdə yeri yoxdur. Əgər bu təsdiqlənərsə, avropalılar buna birlik içində cavab verəcək.”
Böyük Britaniya və İsveçdən “Şantaj” vurğusu
Böyük Britaniyanın Baş naziri Kir Starmer müttəfiqlərə gömrük rüsumu tətbiq etməyin “tamamilə yanlış” olduğunu bildirərək deyib:
“Qrenlandiyanın gələcəyi Qrenlandiyalılar və danimarkalılar tərəfindən veriləcək bir qərardır.”
İsveçin Baş naziri Ulf Kristersson isə daha sərt mövqe sərgiləyərək bildirib:
“Şantaja boyun əyməyəcəyik. Danimarka və Qrenlandiyanı maraqlandıran məsələlərdə qərarı yalnız onlar verə bilər.”
Ağ Ev uzun müddətdir Qrenlandiyanın ABŞ ərazilərinə qatılmasını “strateji prioritet” kimi təqdim edir. Mütəxəssislər gömrük rüsumu addımından sonra Trampın əlində qalan digər variantları müzakirə edirlər:
-
Zorla ələ keçirmə: NATO müttəfiqi olan bir ölkənin ərazisinə hücumun diplomatik nəticələrinin çox ağır olacağı səbəbilə ən zəif ehtimal kimi qiymətləndirilir.
-
Satın alma: Bu proses həm ABŞ Konqresinin maliyyə təsdiqini, həm də Senatın üçdə iki səs dəstəyini tələb edir ki, bu da siyasi baxımdan olduqca çətin bir prosesdir.
-
Xalqı inandırma: ABŞ-nin ada əhalisinə qısamüddətli maliyyə təşviqləri və iqtisadi fayda vədləri ilə “könül qazanma” strategiyasına yönələ biləcəyi qeyd olunur. Qrenlandiyanın müstəqilliyə istiqamətləndirilməsi halında ABŞ ilə tərəfdaşlıq qurmasının daha asan ola biləcəyi də ssenarilər arasındadır.
Bu arada Niderlandın xarici işlər naziri David van Veel baş verənlərlə bağlı AB Komissiyası ilə birlikdə ortaq cavab üzərində işlədiklərini açıqlayıb.
