Əhali dərmana 1 milyard manatdan çox xərcləyib
Azərbaycanda əhalinin dərman və digər əczaçılıq məhsullarına çəkdiyi xərclərdə son üç ildə ciddi artım qeydə alınıb.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, 2026-cı ilin yanvar-iyul aylarında əhali dərman və tibb ləvazimatlarının alınmasına təxminən 1 milyard 80 milyon manat xərcləyib.
2025-ci ilin eyni dövründə bu göstərici 870,8 milyon manat, 2024-cü ildə isə 735,1 milyon manat təşkil edib.
Beləliklə, əhalinin dərman xərcləri bir il ərzində 23,8 faiz, 2024-cü illə müqayisədə isə təxminən 47 faiz yüksəlib.
Dərman xərclərinin ailə büdcəsində payı böyüyür
Bahalaşma əhalinin gəlirlərində dərman və tibbi ləvazimatlara ayrılan vəsaitin payında da özünü göstərir.
Statistikaya görə, 2024-cü ildə bu göstərici 2,3 faiz olduğu halda, 2025-ci ildə 2,5 faizə, 2026-cı ilin yanvar-iyul aylarında isə 2,8 faizə yüksəlib.
Ekspertlərin fikrincə, icbari tibbi sığorta sisteminin tətbiqindən sonra vətəndaşların səhiyyə xərclərinin, o cümlədən dərmana sərf etdiyi vəsaitin azalması gözlənilirdi. Lakin mövcud rəqəmlər əczaçılıq məhsullarına çəkilən xərclərin əks istiqamətdə hərəkət etdiyini göstərir.
Dərman az gəlib, amma daha baha başa gəlib
Bazarda diqqət çəkən digər məqam dərman idxalının fiziki həcmindəki ciddi azalmadır.
Azərbaycanın dərmana olan tələbatının təxminən 95 faizinin idxal hesabına ödənildiyi bildirilir. 2026-cı ilin ilk yarısında ölkəyə 6,9 min ton dərman vasitəsi gətirilib. 2025-ci ilin eyni dövründə isə bu rəqəm 10 min ton təşkil etmişdi.
Beləliklə, idxalın fiziki həcmi bir il ərzində 3 min tondan çox və ya 30,8 faiz azalıb.
Bununla belə, idxal edilən dərmanların qiymətində tam əks mənzərə müşahidə olunur.
Bir ton dərmanın qiyməti 36,3 min dollara çatıb
Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatlarına görə, ötən ilin ilk yarısında idxal edilən bir ton dərmanın orta dəyəri 25,8 min dollar idisə, cari ilin yanvar-iyun aylarında bu göstərici 36,3 min dollara yüksəlib.
Bu, idxal qiymətində 40,7 faizlik artım deməkdir.
Dərman təchizatındakı problemlərin səbəbləri sırasında Rusiya-Ukrayna müharibəsinin logistika və tədarük zəncirlərinə təsiri də göstərilir. Rusiya istehsalı olan dərmanların Azərbaycan bazarında mühüm paya sahib olduğu, Rusiyadakı istehsal və ixrac məhdudiyyətlərinin isə bəzi preparatların çatışmazlığına səbəb olduğu bildirilir.
440 milyonluq dərman necə 1 milyarda yaxınlaşır?
Ən çox diqqət çəkən məsələlərdən biri dərmanların idxal və yerli istehsal dəyəri ilə pərakəndə satış dövriyyəsi arasındakı böyük fərqdir.
Dövlət Statistika Komitəsinin göstəricilərinə əsasən, ilin ilk yarısında Azərbaycanda 12,3 milyon manatlıq dərman vasitəsi istehsal olunub. İdxalın dəyəri isə təxminən 430 milyon manat təşkil edib.
Beləliklə, təqdim olunan hesablamaya əsasən, yerli istehsal və idxal birlikdə təxminən 440 milyon manatlıq dəyər formalaşdırdığı halda, pərakəndə dərman satışının 900 milyon-1 milyard manat səviyyəsinə çatdığı bildirilir.
Bu rəqəmlər dərmanın ilkin dəyəri ilə istehlakçıya çatdığı son qiymət arasındakı fərqlə bağlı ciddi suallar yaradır.
Ekspertlər inhisarlaşmaya diqqət çəkirlər
İqtisadçılar hesab edirlər ki, dərman qiymətlərindəki artımı yalnız xarici bazarlardakı bahalaşma və logistika xərcləri ilə izah etmək mümkün deyil.
Ekspertlərin qənaətinə görə, bazarda rəqabətin zəif olması və bir neçə iri şirkətin güclü mövqeyi qiymətlərin formalaşmasına ciddi təsir göstərir.
Dərmanların qiymətləri dövlət tərəfindən tənzimlənsə də, bazarda süni qıtlıq yaradılması ehtimalının qiymətlər üzərində əlavə təzyiq formalaşdırdığı iddia edilir.
Tarif qərarları da diqqət mərkəzindədir
2025-2026-cı illərdə Tarif Şurasının beş qərarı əsasında 400 adda dərman vasitəsinin qiymətinin yuxarı həddinin müəyyənləşdirildiyi bildirilir. Bu dövrdə bir sıra dərmanların qiymətində artım müşahidə olunub.
Mövcud statistika nəticədə əsas maliyyə yükünün istehlakçının üzərinə düşdüyünü göstərir: ölkəyə daha az həcmdə dərman gətirildiyi halda, həm idxalın dəyəri, həm də əhalinin apteklərdə xərclədiyi məbləğ sürətlə yüksəlir.
Ekspertlər hesab edirlər ki, dərman bazarında real rəqabətin gücləndirilməsi, yerli istehsalın artırılması və qiymətin idxaldan aptek piştaxtasına qədər necə formalaşmasının daha şəffaf olması bahalaşmanın qarşısının alınması üçün əsas məsələlərdəndir.
